AVATAR the movie, Aμερικανικός Στρατός, Κοινωνικοί Επιστήμονες και Human Terrain System

αναρτήθηκε από Katerina Dimitriou | Ετικκέτες: , , , , , , , ,


Στην ταινία Avatar, o χαρακτήρας που παίζει η Sigourney Weaver, η Dr. Grace Augustine, παρουσιάζεται ως βοτανολόγος αλλά το έργο που κάνει με τους Na’vi και το βιβλίο που γράφει γι’αυτούς φαίνονται να είναι ανθρωπολογικά. Ωστόσο, είναι ο Jake Sully, ένας στρατιωτικός που εκπαιδεύεται από την επιστημονική ομάδα, o οποίος θα έχει την ευκαιρία και θα μελετήσει τους αυτόχθονες Na’vi με εθνογραφική έρευνα: ζώντας μαζί τους και μαθαίνοντας τον τρόπο ζωής τους. Το κάνει για στρατιωτικούς σκοπούς. Αλλά ο Jake, ως μη έμπειρος ερευνητής, θα πέσει στην ίδια του την παγίδα: δεν μπορεί να πάρει απόσταση από το αντικείμενο μελέτης του, την φυλή των Na’vi (πολύ περισσότερο: θα ερωτευθεί ένα από τα «αντικείμενά» του). Σιγά σιγά ο Jake θα «περάσει» από την μία ομάδα (γήινος στρατός) στην άλλη (εξωγήινοι Na’vi). Η μεταβολή της στάσης του Jake υπαγορεύεται, σε μεγάλο μέρος της, από την επιστημονική αρχή “Do no harm” (ως επιστήμονας οφείλεις να προασπίζεις την ασφάλεια του πληθυσμού που μελετάς).
Η κεντρική πηγή έντασης στην ταινία πηγάζει ακριβώς από την τριπλή υπαγωγή του Jake: δίνει αναφορά στους στρατιωτικούς και στα μέλη της εταιρείας, στην επιστημονική του ομάδα αλλά και στην φυλή των Na’vi (http://savageminds.org/2009/12/24/avatar/).
Στο σημείο αυτό, βρίσκεται, κατά την γνώμη μου, το ενδιαφέρον του έργου: ο Cameron αναφέρεται έμμεσα στα αμφιλεγόμενα σχέδια και τακτικές του Υπουργείου Αμύνης των ΗΠΑ. Πρόκειται για το πρόγραμμα Human Terrain System (HTS), που ενσωματώνει κοινωνικούς επιστήμονες και ιδιαίτερα ανθρωπολόγους, σε μάχιμες μονάδες του Αμερικανικού Στρατού.
Το πρόγραμμα HTS εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στο 2006 στο Αφγανιστάν και στην συνέχεια στο Ιράκ. Περιλαμβάνει 6 μονάδες που αποτελούνται από 8 μέλη ανάμεσα στα οποία συγκαταλέγονται ο αρχηγός της ομάδας, δυο κοινωνικοί επιστήμονες, ένας αναλυτής δεδομένων και εκπαιδευμένοι στρατιωτικοί.
Το έργο των επιστημόνων είναι να φτιάξουν επικοινωνιακά μοντέλα και να κερδίσουν την εμπιστοσύνη του ντόπιου πληθυσμού ώστε να διευκολύνουν τις διαπραγματεύσεις μεταξύ ντόπιου πληθυσμού και στρατιωτών. Είναι ένας τρόπος για να πάρουν με το μέρος τους τον ντόπιο πληθυσμό και να αποφεύγουν τις εξεγέρσεις: για παράδειγμα, όταν σε κάποιο χωριό οι κοινωνικοί επιστήμονες εντόπισαν πολλές χήρες τότε σκέφτηκαν να προτείνουν στον στρατό να δώσει δουλειά και χρήματα στις οικογένειες αυτές ώστε να μην συνεργαστούν με τους Taliban. Στόχος του προγράμματος, σύμφωνα με το Υπουργείο Αμύνης, είναι να μειώσει τις απώλειες σε ανθρώπινη ζωή. Σύμφωνα με τα στοιχεία του στρατού, οι μονάδες αυτές έχουν συνεισφέρει στην μείωση των συγκρούσεων μεταξύ ντόπιου πληθυσμού και Αμερικανικού στρατού σε μεγάλο ποσοστό.

Ωστόσο, το πρόγραμμα Human Terrain System διχάζει τους επιστήμονες και την κοινή γνώμη. Κατηγορούν τον Αμερικανικό Στρατό ότι μετατρέπει την κουλτούρα και τους επιστήμονες σε «όπλο». Το έργο των επιστημόνων με τις ομάδες κατοχής μέσα σε ζώνες πολέμου δεν είναι παρά μια δουλειά κατασκόπου, to know the enemy. Δεν υπάρχει ερευνητικό έργο, ούτε παράγεται νέα γνώση.

Ο σύλλογος των Αμερικανών Ανθρωπολόγων (American Anthropological Association) καταγγέλλει το ασύμβατο του κώδικα ηθικής του έργου των ανθρωπολόγων με την δουλειά τους στις ομάδες ΗΤS. Σημαντικές αρχές της ερευνητικής δεοντολογίας δεν τηρούνται όπως: η ασφάλεια του πληθυσμού υπό μελέτη, ότι ο ερευνητής πρέπει να έχει την συγκατάθεση των συμμετεχόντων για την συμμετοχή τους στην έρευνά του, η διαφύλαξη των προσωπικών δεδομένων κ.α.

Το θέμα είναι απλό: πως μπορεί να συνεισφέρει ένας ανθρωπολόγος στις ειρηνικές διαπραγματεύσεις όταν σημαντικό μέρος του ντόπιου πληθυσμού δηλώνει «Yankee go home» και πράττει ανάλογα ώστε να το κάνει πραγματικότητα;

Ο David Price (μέλος του Network of Concerned Anthropologists) αναφέρεται στην δολοφονία ενός μέλους των ομάδων HTS στο Αφγανιστάν, χαρακτηρίζοντάς την ως μια μάλλον αναπόφευκτη έκβαση του «Yankee go home». Κατά την διάρκεια μιας ερευνητικής συνέντευξης που έπαιρνε η κοινωνική επιστήμονας Paula Lloyd, από τον Abdul Salam, εκείνος την περιέλουσε με πετρέλαιο και της έβαλε φωτιά. Ο Don Ayala, επίσης μέλος των HTS, κυνήγησε και σκότωσε άμεσα τον δράστη Abdul Salam (ο Ayala καταδικάστηκε σε 5χρονη φυλάκιση). Η Paula Lloyd, με βαριά εγκαύματα, μεταφέρθηκε στις ΗΠΑ και υπέκυψε λίγο καιρό αργότερα. Οι συνάδελφοί της είπαν ότι στάθηκε γενναία μέχρι τέλους. (http://www.counterpunch.com/price04072009.html)

Όπως και η Paula Lloyd, έτσι και στην ταινία, η επιστήμονας Grace Augustine, αποδεικνύεται εξίσου αφελής και γενναία, πιστεύοντας ότι η δουλειά της θα συνεισφέρει στην ειρηνική διαπραγμάτευση μεταξύ στρατού και Na’vi (και το πληρώνει με αντίτιμο την ζωή της). Ωστόσο, οι καλοί Na’vi όταν μαθαίνουν ότι οι πληροφορίες του Jake και της ομάδας των Avatar επιστημόνων καταδίδουν τα τρωτά σημεία της άμυνάς τους στους στρατιωτικούς δεν είναι το ίδιο εκδικητικοί όπως οι Αφγανοί. Αντίθετα, προσπαθούν να σώσουν την ζωή της Grace.
Και όμως, όπως φαίνεται (ακόμα και...) στην (εικονική) πραγματικότητα, οι καλές προθέσεις δεν αρκούν.
Η βασική αρχή για την κατανόηση ενός πολιτισμού είναι η αποδοχή του δικαιώματος μιας διαφορετικά βιωμένης ζωής (η συμπάθεια δεν είναι απαραίτητο κριτήριο). Ένας ιδιαίτερος πολιτισμός γίνεται πραγματικά κατανοητός όταν κατανοούμε πως «νομιμοποιούνται» οι αξίες που προασπίζει και δεχόμαστε αυτήν την νομιμοποίηση.
Η αναγνώριση αυτή είναι, κατά την γνώμη μου, το γνωστό «σε βλέπω» που λένε μεταξύ τους Jake και Neytiri . Σε «αναγνωρίζω»: τα δικά μου πολιτισμικά πλαίσια και κριτήρια δεν μου επέτρεπαν να σε δω όπως είσαι, τώρα μπορώ να σε δω.

Περισσότερες πληροφορίες για το Ηuman Terrain System:

http://humanterrainsystem.army.mil/default.htm Επίσημο site του Αμερικανικού Στρατού. Οι στόχοι του προγράμματος και ο ρόλος του HTS.
http://www.centcom.mil/en/what-we-do/army-deploys-social-scientists-to-study-iraqi-culture.html  United States Central Command - Army deploys social scientists to study Iraqi culture. Μαρτυρίες των επιστημόνων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα HTS

http://usacac.army.mil/blog/blogs/military_review/archive/2009/03/04/all-our-eggs-in-a-broken-basket-how-the-human-terrain-system-is-undermining-sustainable-military-cultural-competence.aspx published in Military Review, Major Ben Connable.  Κριτική του προγράμματος από «μέσα» από τον Αμερικανικό Στρατό.

http://concrned.anthropologists.googlepages.com/internationalpledge  Network of Concerned Anthropologists (Δίκτυο Ηθικά Ευαισθητοποιημένων Ανθρωπολόγων) Yπογραφές για διαμαρτυρία ενάντια στην συμμετοχή των επιστημόνων σε έρευνες που συνδράμουν την καταστολή των εξεγέρσεων σε κατεχόμενα εδάφη.

http://blog.aaanet.org/2009/12/08/aaa-commission-releases-final-report-on-army-human-terrain-system/  Blog της American Anthropological Association. Περίληψη της Tελικής Αναφοράς Eιδικής Eπιτροπής για το ΗΤS (2006-09) και την εμπλοκή των ανθρωπολόγων σε στρατιωτικά θέματα που αφορούν εθνική ασφάλεια και intelligence communities






Σχόλια (5)

    Εύγε Κατερίνα.
    Πολύ καλή και πλήρης η παρουσίαση σου. Και αισθητικά και νοηματικά. Άκρως ενδιαφέρουσες οι πληροφορίες για τις ομάδες HTS και τον ρόλο τους. Δεν ήξερα ότι παίζονται και τέτοια παιχνίδια. Τώρα μου ερέθισες την περιέργεια. Καλά που έχεις και τα σχετικά links στο τέλος για περισσότερη πληροφόρηση.

    Thanks !!!
    Keep on

    Πράγματα που τα ξέραμε χρόνια τώρα. Παρ'όλα αυτά δεν παύουν ποτέ να μας εκπλήσσουν! Ο ρόλος της επιστήμης σε στρατιωτικές εφαρμογές ήταν πάντα αμφιλεγόμενος αν και όχι πάντα κακόβουλος. Το ζήτημα είναι ότι κυρήσσοντας τον πόλεμο στην επιστήμη, κυρήσσουμε τον πόλεμο στον πόλεμο ενάντια του πολέμου... Σε τι ακριβώς ωφελεί η ενημέρωση όταν ξέρουμε ήδη ότι οι άνθρωποι είναι ικανοί για τα χειρότερα ή τα καλύτερα; Το ερώτημα μάλλον τοποθετείται στο γεγονός ότι αν και η ενημέρωση δεν βελτιώνει ιδιαίτερα τα πράγματα, η έλλειψη της τα κάνει πολύ χειρότερα.

    ...όπως έχουμε ξαναπεί, αυτά που βλέπουμε ως hi-tech καταναλωτικά προϊόντα, είναι κάποιες "εφαρμογές" από projects του στρατού 15-20 χρόνια πριν... αν ποτέ τα δουν τα "συνηθισμένα" μάτια έστω ως καταναλωτικό προϊόν...


    ...η χρήση των ανθρωπολόγων και άλλων επιστημόνων (εκτός των IT) είναι πολύ συνηθισμένη στα diversity teams των μεγάλων corporations, και όχι μόνο στο στρατό...

    Όλοι όσοι έσπευσαν να αποδόσουν στο Avatar "κρυμμένες" νοηματοδοτήσεις, ας δουν και το παρακάτω link ... Το Avatar μπορεί κάλλιστα να είναι ΤΟΣΟ αντι-μιλιταριστικά ΟΣΟ και ρατσιστικά επισφαλματωμένο (biased). Γενικά, όσο δημοφιλές είναι ένα έργο τέχνης, τόσο αυξάνεται ο ορίζοντας των εξαντλήσεών του (affordances).
    URL: http://www.youtube.com/watch?v=KYr72y8v5HA

    πολύ ψαγμένο...

Δημοσίευση σχολίου